Bataat

Bataten vind je in heel wat kleuren van schil en vruchtvlees waaronder de oranje de meest courante in de winkels zijn. Daarnaast kun je ook witte, gele, rode en paarse vinden. Ze bevatten veel complexe koolhydraten die langzaam worden afgebroken en het suiker raffinose die de activiteit van nuttige bacteriën in de darm stimuleert. Door zijn veelzijdigheid is het een uitstekende bron van mineralen, anti-oxidanten en vitamines zoals vitamine A, B en C.

Gewas

De bataat is een veelzijdig gewas en kan in diverse gerechten verwerkt worden. Er zijn dan ook heel veel recepten te vinden op het internet.

De bataat is in tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden totaal geen familie van de gewone aardappel en kan dus zeker met veel andere gewassen in vruchtwisselingschema's gebruikt worden. Ze behoort wel tot de windefamilie zoals de hagewinde. In tegenstelling tot dit onkruid is de bataat vrij koudegevoelig en overleeft de winter niet.

bataat

De plant wordt vooral in warmere klimaten overal ter wereld geteeld, van Amerika over Afrika tot in China. In Europa was hij vnl. in de zuiderse landen zoals Spanje en Portugal gekend. De laatste jaren stijgt echter ook de consumptie en import in België en omringende landen.

De teelt in gematigde streken zoals Noord-West Europa is echter relatief nieuw. Bataat is nl. een warmtebehoevende plant en vormt pas knollen van zodra de dagen voldoende kort zijn. Hoewel de plant vrij veel loof produceert in de zomer kan de oogst van knollen vrij beperkt zijn, zeker in jaren waarin een vroege koudeperiode aantreedt. Knollen moeten dus tegen eind september rooibaar zijn!

Via deze link kun je een algemene infofiche over bataat terugvinden.

Teelt

Van zodra je een knol ter beschikking hebt kun je starten. Let wel: hoewel de plant nauwelijks last heeft van ziektes, is er toch gevaar voor virusinfecties. Deze zie je niet noodzakelijk meteen, maar kan toch een sterke verlaging van opbrengst veroorzaken. Aangekochte knollen kunnen dus virussen bevatten, let hierbij op abnormale groeisymptomen. Bepaalde firma’s bieden wel virusvrij stekgoed aan.

Snij de knol in 2 of meerdere stukken (afhankelijk van de grootte) en stop hem in een pot met wat vochtige potgrond. En dan wachten tot de scheuten uitlopen. Voldoende warmte is hier wel nodig. Bij 20°C kan het nogal traag gaan, bij 25°C gaat het al een heel stuk sneller.

teelt

De uitgelopen scheuten kun je stekken, deze stekken wortelen heel snel. Snij de ranken in stukken met minimum 2 knopen, eventueel nog met een stuk blad aan. Hou ze enkele dagen vrij vochtig onder plastic. De stekken hebben enorm de neiging om te wortelen vanuit de knoop, ideaal dus om één van de 2 knopen in de grond te steken.

Vanaf half mei kun je de stek in de grond steken. Zet ze bij voorkeur op ruggen en met zwarte bio-plastic (of alternatieven zoals anti-worteldoek) over, dit zou de opbrengst verhogen. De stekken kunnen in de rij om de 30cm geplaatst worden, tussen de rijen wordt 75 cm gehanteerd. Indien je voldoende plaats hebt kun je de stekken wat verder van elkaar zetten, dan kan de opbrengst per plant ook wat verhogen. Merk op: je kunt ook lange ongewortelde ranken (zogenaamde slips) gebruiken in plaats van geworteld stek en deze in de grond steken. Van hieruit groeien ook nieuwe ranken.

En dan wachten. De plant groeit initieel traag maar de ranken zullen geleidelijk aan de grond bedekken waardoor ook de onkruiddruk gering wordt. Je kunt de ranken ook laten klimmen indien je weinig plaats hebt. Het is geen grote slokop, zware bemesting is niet nodig. Zeker geen N, want dan wordt de vorming van het loof bevorderd. Maak dan eerder gebruik van K houdende producten die de knolvorming stimuleren.

bataat groei

Van zodra eind september in zicht is kan op rooien gedacht worden, zolang het voldoende warm is kun je de plant nog verder laten groeien. Maar van zodra de etmaaltemperatuur onder de 15°C of de bodemtemperatuur lager dan 10°C wordt dan stopt de knolontwikkeling. Wordt het te koud dan zou ook de kans op rot tijdens bewaring toenemen.

De oogst kan hele mooie resultaten opleveren. Gemiddeld wordt een 2tal kg per plant bekomen, maar hogere opbrengsten zijn zeker ook mogelijk. Er werden reeds opbrengsten van meer dan 11kg/plant gemeld! Wees niet ontgoocheld als de opbrengst niet zo hoog ligt: dit kan verschillende oorzaken hebben zoals slechte weersomstandigheden of grondkwaliteit. Let zeker op dat de stek niet te laat geplant wordt: indien de wortels reeds in elkaar verstrengeld zijn, dan zullen de knollen ook veelal door elkaar verstrengeld zitten.

(Woel)muizen, ratten of slakken zijn dol op de bataat, schrik dus niet indien je enkel maar nog de schil in je moestuin terugvindt.

knol

De knollen worden best niet al te koud bewaard, optimaal tussen de 10 en 15°C. Een voorafgaande thermocuring van 25 tot 30°C onder hoge luchtvochtigheid gedurende 1 a 2 weken zou de wondheling stimuleren en ook de bewaring verbeteren. Bewaringsproeven gedurende de komende jaren zullen hierover echter meer duidelijkheid brengen.

Veredeling

Om te veredelen zijn bloeiende planten nodig, en dat is niet evident bij bataten. Sommige rassen bloeien reeds volop in de zomer, maar de meeste rassen komen niet of slechts laat in bloei. Om bloei te stimuleren kunnen bataten geënt worden op een Ipomoea sierplant zoals I. purpurea of I. nil. Kweek hiervoor Ipomoea zaailingen op en laat bataatknollen in pot uitlopen. Na 1,5 a 2 maand zijn de Ipomoea zaailingen ideaal om op te enten, gebruik hiervoor een scherp scheermesje. Een spleetenting net boven de kiemblaadjes lukt perfect. Om de ent en de onderstam samen te houden kan gebruik gemaakt worden van een wasknijpertje of een tomaten entclip. Na enkele weken in een vochtige tunnel groeien de geslaagde enten uit.

veredelen
veredelen

Enkele weken of maanden later komen de meeste rassen in bloei. Bataten blijken zelfincompatibel te zijn: ze doen niet aan zelfbestuiving. Je kunt zelf handmatig bestuiven door bloemen te plukken, de corolla wat te verwijderen en met de helmknoppen over de stamper van een andere bloem te wrijven. Label deze bestoven bloem. Indien de bestuiving niet gelukt is gaat deze bloem ongeveer binnen de week aborteren. Bij een gelukte bestuiving gaat het vruchtbeginsel opzwellen en na een 4tal weken kun je rijp zaad oogsten, dit is te herkennen aan de opgedroogde vrucht.

De geoogste zaden kunnen dan weer opgekweekt en verder geselecteerd worden.

De enten kunnen ook buiten opgekweekt worden. Eenmaal in bloei hebben ze een grote aantrekkingskracht voor bijen en hommels die zelf de bestuiving realiseren. Gewoon wachten dus en de zaaddozen komen vanzelf aan je plant!

veredelen